مقدمه
یکی از شیرینیهای محبوب و سوغات شناختهشدهی خراسان شمالی، محصولی است که در خارج از استان عموماً با نام «شکرپنیر» شناخته میشود. اما جالب است بدانید که در خود بجنورد و مناطق اطراف آن، این شیرینی بیشتر با عنوان «آبنبات بجنورد» معروف است.
این تفاوت نامگذاری، ریشه در تاریخچه، فرهنگ محلی و حتی نحوه تولید و مصرف این شیرینی دارد. در این مقاله به این پرسش اساسی پاسخ میدهیم که چرا مردم بجنورد به این شیرینی «آبنبات» میگویند.
ریشهیابی نام «شکرپنیر» در خارج از بجنورد
قبل از پرداختن به نام رایج در بجنورد، ابتدا به دلیل شهرت نام «شکرپنیر» در خارج از استان اشاره میکنیم:
شباهت ظاهری با پنیر
همانطور که در مقاله قبلی اشاره شد، یکی از دلایل اصلی نامگذاری «شکرپنیر»، شباهت ظاهری این شیرینی سفید، ترد و گاهی با بافت خردشده به پنیر محلی بوده است.
این نامگذاری که به طعم پنیر ربطی ندارد، از دیرباز در میان مردم منطقه رایج بوده و به همین دلیل، وقتی این محصول به شهرهای دیگر راه یافته، نام «شکرپنیر» همراه آن منتقل شده است.
چرا مردم بجنورد این شیرینی را «آبنبات» مینامند؟
این بخش اصلیترین تفاوت در نامگذاری است و دلایل متعددی دارد:
۱. تعریف گستردهتر «آبنبات» در گویش محلی
در گویش و فرهنگ رایج در بجنورد و خراسان شمالی، واژه «آبنبات» به طیف وسیعتری از شیرینیهای ترد، شکری و غالباً قالبی یا خرد شده گفته میشود.
این تعریف گستردهتر شامل:
- شیرینیهای خشک و شکننده
- محصولات تهیه شده از شکر و شیره
- شیرینیهایی که حالت بلورین یا شفاف دارند
میشود. از این منظر، شکرپنیر با آن بافت ترد و شکننده، کاملاً در دسته «آبنبات» قرار میگیرد.
۲. غلبه مفهوم «آبنبات» بر «شکرپنیر»
در حالی که «شکرپنیر» بیشتر به ظاهر محصول اشاره دارد، «آبنبات» به ماهیت شکری و ترد بودن آن. مردم بجنورد، خصوصاً در سالهای اخیر و با افزایش تولید صنعتی، مفهوم «آبنبات» را که ماهیت شیرینی را بهتر توصیف میکند، بر نام «شکرپنیر» ترجیح دادهاند.
۳. فرآیند تولید و شکلدهی
روش تولید شکرپنیر شامل مراحلی چون جوشاندن شیره شکر و سپس «کشیدن» آن برای هوا دادن و سفید کردن بافت است. این فرآیند، بهخصوص کشیدن شیره، شباهتهایی به مراحل اولیه تولید برخی آبنباتها دارد.
شکلدهی نهایی آبنبات بجنورد نیز معمولاً به صورت قالبی یا خرد کردن قطعات بزرگ انجام میشود که این نیز یکی از شیوههای رایج تولید آبنبات است.
۴. رواج نام «آبنبات بجنورد» در بازار و برندینگ
در دوران مدرن و با ورود به بازار فروش گستردهتر، تولیدکنندگان و فروشندگان بجنوردی نیز برای سهولت معرفی محصول خود به مشتریان خارج از استان، از نام «آبنبات بجنورد» استفاده کردهاند.
این نام:
- کوتاه و گویاست: به سرعت مشخص میکند محصول از کجا آمده و چیست.
- قابلیت برندینگ بهتری دارد: «آبنبات بجنورد» یک عنوان تجاری قویتر است.
- برای گردشگران آشناتر است: بسیاری از بازدیدکنندگان، شیرینیهای سنتی را در قالب «آبنبات» جستجو میکنند.
این تلاشهای بازاریابی باعث شده تا نام «آبنبات بجنورد» در سطح ملی رواج بیشتری پیدا کند، حتی اگر نام اصلی و بومی آن «شکرپنیر» باشد.
دو نام، یک سوغات محبوب
در نهایت، میتوان گفت که:
- «شکرپنیر» نامی است که به ریشه و ظاهر سنتی این شیرینی اشاره دارد و در فرهنگ محلی بجنورد نیز ریشههایی دارد.
- «آبنبات بجنورد» نامی است که به ماهیت شکری، تردی، شیوه تولید و بازاریابی آن در سطح ملی برمیگردد و در خود بجنورد نیز به همین نام شناخته و عرضه میشود.
بنابراین، هر دو نام صحیح هستند و اشاره به جنبههای متفاوتی از این شیرینی خوشمزه و دوستداشتنی دارند. مردم بجنورد به شیرینی خودشان «آبنبات» میگویند و این نام در سطح کشور نیز به خوبی شناخته شده است.
